Khi nào được rút ngắn 6–12 tháng thời gian Du học nghề Đức (§8 BBiG), gia hạn khi thi trượt (§21 BBiG) và quy định về trợ cấp BAB?

Cơ chế thứ nhất — Rút ngắn thời hạn hợp đồng theo Điều 8 Khoản 1 BBiG (§8 Abs. 1 BBiG) — dựa trên trình độ học vấn hoặc kinh nghiệm chuyên môn mà bạn đã tích lũy được trước đó. Theo khuyến nghị khung của Ủy ban Chính sách thuộc Viện Đào tạo nghề Liên bang Đức (BIBB-Hauptausschuss), nếu người học đã sở hữu trình độ tương đương Chứng chỉ đủ điều kiện vào Đại học Khoa học Ứng dụng / Đại học tổng hợp (Fachhochschulreife / Allgemeine Hochschulreife — Abitur, chẳng hạn học sinh Việt Nam có bằng tốt nghiệp THPT thỏa điều kiện hoặc đã tốt nghiệp Cao đẳng / Đại học chính quy, hoặc đã có chứng chỉ nghề cùng lĩnh vực), thời gian đào tạo chuẩn có thể được xin rút ngắn từ 6 tháng đến 12 tháng. Điểm mấu chốt của §8 Abs. 1 BBiG là đơn xin rút ngắn bắt buộc phải là Đơn đề nghị chung (gemeinsamer Antrag) có chữ ký đồng thuận của cả hai phía: doanh nghiệp đào tạo (Ausbildungsbetrieb) và học viên (Auszubildende), nộp lên Phòng Công nghiệp – Thương mại (IHK) hoặc Phòng Thủ công nghiệp (HWK). Đơn này có thể nộp ngay khi ký hợp đồng đầu vào hoặc nộp sau khi bạn đã qua giai đoạn thử việc (Probezeit) và chứng minh cho chủ doanh nghiệp thấy tốc độ tiếp thu công việc cũng như tiếng Đức của bạn hoàn toàn đáp ứng việc bỏ qua phần kiến thức năm đầu.

Cơ chế thứ hai — Xin dự thi tốt nghiệp sớm theo Điều 45 Khoản 1 BBiG (§45 Abs. 1 BBiG) — lại dựa hoàn toàn vào thành tích học tập xuất sắc của chính bạn trong quá trình đang học nghề tại Đức. Cụ thể, nếu bạn duy trì điểm trung bình các môn chuyên ngành có liên quan đến kỳ thi tại trường nghề công lập (Berufsschule) đạt từ 2,49 trở lên (tức đạt mức Giỏi — gut trở lên trên thang điểm 1–6 của Đức) VÀ được doanh nghiệp đào tạo xác nhận năng lực thực hành tại xưởng cũng đạt mức trên trung bình (überdurchschnittliche Leistungen), bạn có quyền nộp đơn lên hội đồng IHK/HWK để được bước vào kỳ thi tốt nghiệp cuối khóa sớm hơn 6 tháng (1 học kỳ) so với lịch trình ban đầu. Khác với §8 BBiG đòi hỏi đơn chung của hai bên, ở §45 Abs. 1 BBiG chính học viên là người đứng đơn trực tiếp và hội đồng khảo thí IHK/HWK sẽ lấy ý kiến nhận xét của doanh nghiệp cùng trường nghề; ngay ngày bạn nhận thông báo đỗ kỳ thi tốt nghiệp sớm, hợp đồng học nghề tự động hoàn tất mỹ mãn và bạn được chuyển thẳng sang mức lương nhân lực lành nghề chính thức (§18a AufenthG) sớm hơn nửa năm!

Căn cứ trực tiếp tại Điều 21 Khoản 3 Luật Đào tạo nghề Liên bang Đức (§21 Abs. 3 BBiG — Verlängerung bei Nichtbestehen der Abschlussprüfung): nếu học viên không vượt qua kỳ thi tốt nghiệp cuối khóa (Bestehen der Abschlussprüfung nicht erreicht), thì chỉ cần học viên đưa ra yêu cầu (auf Verlangen der Auszubildenden), hợp đồng đào tạo nghề kép ĐƯƠNG NHIÊN PHẢI ĐƯỢC GIA HẠN kéo dài cho đến kỳ thi lại tiếp theo của IHK/HWK (thông thường là 6 tháng sau vào đợt thi mùa Đông hoặc mùa Hè kế tiếp), với tổng thời gian gia hạn tối đa lên tới 1 năm (12 tháng). Điểm cực kỳ mạnh mẽ của điều khoản này là quyền yêu cầu gia hạn thuộc về phía học viên (Gestaltungsrecht): doanh nghiệp đào tạo không có quyền từ chối yêu cầu gia hạn hợp pháp này của bạn dù với bất kỳ lý do nào!

Trong suốt thời gian 6 tháng đến 1 năm gia hạn theo §21 Abs. 3 BBiG để ôn thi lại, mọi quyền lợi của bạn tại công ty và trường nghề vẫn được giữ nguyên: bạn tiếp tục đi làm thực hành tại xưởng, tiếp tục nhận phụ cấp học nghề hàng tháng (Ausbildungsvergütung của năm thứ 3/năm cuối), tiếp tục được đóng đầy đủ 5 loại bảo hiểm xã hội và được miễn làm việc có hưởng lương để đi học bổ trợ tại Berufsschule cũng như đi thi lại. Về mặt cư trú, bạn chỉ cần mang giấy thông báo kết quả thi (trong đó xác nhận các môn đã đỗ được bảo lưu và môn cần thi lại) kèm văn bản xác nhận gia hạn hợp đồng đào tạo nghề của công ty và IHK/HWK nộp lên Sở Ngoại kiều địa phương (Ausländerbehörde) để gia hạn Giấy phép cư trú §16a AufenthG tương ứng cho đến khi hoàn tất kỳ thi lại (theo quy chế IHK/HWK, học viên có tổng cộng tới 3 lần cơ hội dự thi tốt nghiệp: 1 lần thi chính thức và tối đa 2 lần thi lại theo §37 Abs. 1 Satz 2 BBiG).

Trước hết, xét về bản chất pháp lý trong Luật Cư trú Đức (Điều 2 Khoản 3 Luật Cư trú — §2 Abs. 3 AufenthG): một người nước ngoài được coi là "tự đảm bảo được sinh kế" (Lebensunterhalt gesichert) khi tự trang trải được chi phí ăn ở và bảo hiểm mà không phải sử dụng nguồn quỹ trợ cấp xã hội công cộng (öffentliche Mittel như Tiền công dân Bürgergeld theo SGB II hoặc Trợ cấp xã hội Sozialhilfe theo SGB XII). Đáng chú ý, Khoản 3 Điều 2 AufenthG liệt kê rõ các khoản tiền KHÔNG bị coi là lạm dụng trợ cấp xã hội ảnh hưởng xấu đến cư trú, trong đó bao gồm các khoản phúc lợi dựa trên đóng góp bảo hiểm và các khoản học bổng/hỗ trợ đào tạo công cộng như Trợ cấp đào tạo nghề BAB (theo SGB III) hoặc BAföG. Tuy nhiên, rào cản thực tế khiến phần lớn du học sinh quốc tế mới nhập cảnh từ ngoài EU theo diện §16a AufenthG chưa thể nhận ngay BAB nằm ở Điều 59 Bộ luật Xã hội quyển III (§59 SGB III — Förderungsfähiger Personenkreis): đối với công dân nước thứ ba giữ giấy phép cư trú vì mục đích đào tạo nghề (§16a AufenthG), luật thường yêu cầu ứng viên (hoặc cha mẹ) phải có quá trình cư trú hợp pháp và làm việc đóng bảo hiểm tại Đức đạt một mốc thời gian nhất định trước khi bắt đầu khóa đào tạo (chẳng hạn đã cư trú hợp pháp và làm việc tối thiểu 15 tháng hoặc 5 năm tại Đức tùy trường hợp quy định tại §59 Abs. 2 & Abs. 3 SGB III), chứ không cấp đại trà ngay cho người vừa bay từ Việt Nam sang ở tháng đầu tiên.

Quan trọng hơn cả, khi bạn nộp hồ sơ xin thị thực Du học nghề kép (§16a AufenthG) tại Đại sứ quán/Tổng Lãnh sự quán Đức hoặc gia hạn thẻ cư trú tại Sở Ngoại kiều, điều kiện tiên quyết theo Điều 5 Khoản 1 Điểm 1 Luật Cư trú (§5 Abs. 1 Nr. 1 AufenthG) là bạn đã chứng minh khả năng tự chủ tài chính hoàn toàn thông qua mức lương học nghề Gross/Netto trong hợp đồng (hoặc kết hợp cùng Tài khoản phong tỏa Sperrkonto bù phần chênh lệch nếu lương năm 1 thấp hơn ngưỡng chuẩn). Do đó, chiến lược tài chính an toàn, minh bạch và bền vững nhất cho du học sinh Việt Nam là: chọn các doanh nghiệp và ngành nghề có mức phụ cấp học nghề (Ausbildungsvergütung) đạt hoặc vượt ngưỡng sinh hoạt phí chuẩn ngay từ đầu, kết hợp quyền làm thêm hợp pháp tối đa 20 giờ/tuần ngoài giờ học nghề (Nebenbeschäftigung theo §16a Abs. 3 AufenthG) nếu cần tăng thu nhập, và TUYỆT ĐỐI KHÔNG BAO GIỜ nộp đơn xin các khoản trợ cấp xã hội tối thiểu như Bürgergeld (SGB II) hay Sozialhilfe (SGB XII) — vì hành vi nhận Bürgergeld/Sozialhilfe sẽ vi phạm trực tiếp điều kiện đảm bảo sinh kế (§5 AufenthG) và đe dọa trực tiếp đến quyền gia hạn thẻ cư trú cũng như lộ trình xin định cư sau này.