Quy chế thi lần ba Drittversuch, Zwangsexmatrikulation & phương án bảo vệ cư trú §16b

Khi sinh viên thất bại ở lần thi quyết định cuối cùng của học phần đại học, trường ban hành quyết định trượt vĩnh viễn mang tên endgültiges Nichtbestehen (eN). Hệ quả trực tiếp là thủ tục xóa tên cưỡng bức (Zwangsexmatrikulation), nhưng điều đáng sợ hơn cả đối với du học sinh là án phạt mất quyền dự thi (Verlust des Prüfungsanspruchs) có giá trị toàn liên bang Đức. Bạn sẽ bị khóa cửa tuyệt đối không thể xin chuyển trường sang bất kỳ thành phố nào khác tại Đức để học tiếp đúng ngành đó, và ngay cả nhiều ngành gần có cùng học phần bắt buộc tương đương cũng có thể từ chối nhận bạn khi tra cứu hồ sơ Unbedenklichkeitsbescheinigung (giấy xác nhận chưa mất quyền thi ở trường cũ).

Mức độ khắt khe của điều luật này còn nằm ở việc không ít trường tự động đăng ký thi lại cho sinh viên ngay kỳ sau (Pflichtanmeldung zur Wiederholungsprüfung) hoặc quy định ngưỡng tín chỉ tối thiểu sau 2–3 học kỳ đầu. Nếu sinh viên Việt Nam không đọc kỹ Prüfungsordnung bằng tiếng Đức ngay tuần đầu nhập học, bạn rất dễ bị đếm mất lượt thi chỉ vì quên hủy đăng ký đúng hạn hoặc vô tình bỏ thi không có lý do chính đáng.

Tuyệt đối tránh sai lầm tự nhủ "cứ vào phòng thi ngồi thử, lỡ không làm được thì đi khám xin hủy sau". Theo án lệ hành chính giáo dục Đức, một khi thí sinh đã cầm đề thi lên đọc (hoặc nhận thông báo điểm kém) rồi mới trình giấy ốm, hội đồng mặc nhiên bác bỏ với nguyên tắc công bằng (Chancengleichheit) vì bạn đã thực hiện thử thách vận may, trừ phi chứng minh được trường hợp bệnh lý tâm thần hoặc cấp cứu làm mất hoàn toàn nhận thức tại thời điểm thi (unbewusste Prüfungsunfähigkeit).

Nếu lỡ thi viết lần ba đạt điểm sát ranh giới 5,0 (không đạt), hãy tra cứu ngay xem Prüfungsordnung của ngành đó có điều khoản Mündliche Ergänzungsprüfung (MEP) hay không. MEP là buổi thi vấn đáp bổ sung ngắn khoảng 15–30 phút ngay sau khi có điểm viết; nếu trả lời tốt trước hội đồng hai giảng viên, điểm 5,0 được nâng lên thành tối đa 4,0 để vừa đủ qua môn (chỉ áp dụng cho bài thi viết, thường mỗi khóa sinh viên chỉ được dùng MEP rất hạn chế hoặc một lần cho mỗi môn). Nếu trượt hẳn và nhận thư chính thức (Prüfungsbescheid), bạn chỉ còn đường nộp đơn xin xét hoàn cảnh đặc biệt (Härtefallantrag) hoặc khiếu nại thủ tục (Widerspruch) trong đúng thời hạn luật định (thường 1 tháng ghi ở mục Rechtsbehelfsbelehrung cuối thư).

Song song với nghĩa vụ tự khai báo của sinh viên, chính phòng quản lý sinh viên của các trường đại học Đức cũng có trách nhiệm báo dữ liệu Exmatrikulation sang Ausländerbehörde theo luật cư trú. Hơn nữa, phần lớn thẻ §16b đều in kèm một điều khoản gọi là điều kiện hủy bỏ hiệu lực (auflösende Bedingung) trên tờ phụ lục xanh Zusatzblatt, đại ý: "Thẻ cư trú mất hiệu lực ngay khi thôi học hoặc kết thúc việc học tại trường X" (erlischt mit Exmatrikulation). Điều đó có nghĩa là dù mặt trước thẻ nhựa còn ghi hạn năm 2027 hay 2028, quyền cư trú hợp pháp thực tế của bạn đã chấm dứt ngay từ ngày hiệu lực trên giấy xóa tên (hoặc bị Sở Ngoại kiều ra quyết định rút ngắn hạn thẻ theo §7 Abs. 2 Satz 2 AufenthG).

Ở chiều ngược lại, việc chủ động trình diện hoặc gửi thư thông báo đúng hạn 2 tuần kèm kế hoạch chuyển tiếp rõ ràng lại đặt bạn vào thế hợp tác minh bạch trước cán bộ ngoại kiều. Trong thực tế xử lý hồ sơ hành chính, khi thấy sinh viên tuân thủ đúng §82 Abs. 6 và đang nghiêm túc nộp đơn xin chuyển ngành không bị khóa hoặc chuẩn bị hợp đồng học nghề mới, cơ quan ngoại kiều thường xem xét cấp thời gian chuyển tiếp hoặc giấy xác nhận tạm trú phù hợp thay vì ban hành lệnh trục xuất (Ausweisung) và cấm nhập cảnh Schengen vì hành vi cư trú bất hợp pháp.

Lối đi thứ hai an toàn và thiết thực hơn rất nhiều cho những bạn nhận ra bản thân không hợp môi trường nghiên cứu hàn lâm nặng lý thuyết là chuyển luồng từ sinh viên sang học nghề kép (Spurwechsel từ §16b sang §16a AufenthG). Theo quy định tại §16b Abs. 4 Satz 1 AufenthG sau cải cách Luật Nhập cư Lao động có Tay nghề, việc chuyển đổi thẻ cư trú từ du học đại học sang đào tạo nghề có hưởng lương §16a được pháp luật cho phép trực tiếp ngay trên lãnh thổ Đức mà không bắt buộc phải bay về Việt Nam xin lại visa từ đầu, miễn bạn tìm được hợp đồng Ausbildungsvertrag hợp lệ và có chấp thuận của Bundesagentur für Arbeit (BA).

Với lợi thế đã sống tại Đức, thông thạo giao tiếp đời sống B1–B2 và quen tác phong sinh hoạt bản địa, cựu sinh viên đại học rất được các doanh nghiệp kỹ thuật, cơ điện tử, IT Fachinformatiker hoặc điều dưỡng săn đón vào chương trình Ausbildung. Tại Việt Nam, DMF Vietnam luôn chia sẻ thẳng thắn với các gia đình ở cơ sở Biên Hòa: nếu con bạn chọn lộ trình đại học hoặc dự bị đại học, gia đình cần trang bị song song cả hiểu biết về quy tắc kiểm tra sức bền học thuật và cửa thoát Spurwechsel để luôn giữ quyền chủ động nếu thực tế giảng đường quá khắc nghiệt.