Thi tốt nghiệp nghề sớm (§45 BBiG) với điểm ≤ 2,49 & quyền gia hạn khi thi trượt (§21 BBiG)

Ngược lại, công cụ thứ hai mang tính ghi nhận năng lực thực chiến của chính bạn trong quá trình học tại Đức là Xin dự thi tốt nghiệp sớm (Vorzeitige Zulassung zur Abschlussprüfung) theo §45 Abs. 1 BBiG. Theo quy định này, sau khi nghe ý kiến tham vấn từ cả doanh nghiệp đào tạo lẫn trường dạy nghề Berufsschule, Hội đồng thẩm định của Phòng Công Thương (IHK) hoặc Phòng Thủ công (HWK) sẽ ra quyết định cho phép học viên dự thi sớm trước thời hạn khoảng 6 tháng (một kỳ thi mùa hè hoặc mùa đông sớm hơn) nếu thành tích chứng minh được ở mức vượt trội (überdurchschnittliche Leistungen).

Điểm đặc biệt tạo thế chủ động cho học viên ở §45 Abs. 1 BBiG là quyền ra quyết định cuối cùng nằm ở Phòng IHK/HWK chứ không phải doanh nghiệp phủ quyết một chiều. Dù người hướng dẫn tại xưởng phản đối vì muốn giữ bạn làm tiếp công việc trợ cấp học nghề thêm 6 tháng, IHK vẫn có thẩm quyền xem xét duyệt đơn thi sớm nếu kết quả học tập, phiếu đánh giá trường nghề và phần thi giữa khóa (Zwischenprüfung hoặc GAP Teil 1) đều vượt chuẩn và lý do phản đối của doanh nghiệp không chứng minh được sự thiếu hụt kiến thức thực hành bắt buộc.

Một tình huống thực tế khiến không ít học viên bất ngờ là hiệu ứng chấm dứt hợp đồng tự động ngay thời điểm đỗ tốt nghiệp. Theo §21 Abs. 2 BBiG, nếu học viên dự thi sớm (hoặc thi đúng hạn nhưng ngày công bố kết quả diễn ra trước ngày kết thúc ghi trên hợp đồng), quan hệ đào tạo kết thúc ngay tại thời điểm hội đồng thi công bố bằng văn bản hoặc trao xác nhận kết quả đỗ kỳ thi (Bekanntgabe des Ergebnisses durch den Prüfungsausschuss). Từ giây phút đó, doanh nghiệp không thể ép bạn tiếp tục làm việc với mức trợ cấp học nghề thấp thêm một ngày nào nữa dù hợp đồng cũ ghi hạn đến tận 5–6 tháng sau.

Điều này mang lại lợi thế tài chính và pháp lý rất lớn cho học viên quốc tế. Nếu công ty giữ bạn ở lại làm việc sau ngày công bố đỗ mà không ký hợp đồng lao động chính thức (Arbeitsvertrag), quan hệ đó có thể bị xem là phát sinh hợp đồng lao động không xác định thời hạn theo §24 BBiG (nếu được phép làm tiếp với sự biết của người sử dụng lao động). Đối với người giữ thẻ §16a, ngay khi có xác nhận đỗ sớm, bạn cần kích hoạt hồ sơ xin chuyển đổi sang thẻ lao động có tay nghề §18a AufenthG kèm hợp đồng lương Fachkraft tương xứng để bắt đầu tính mốc năm đóng hưu trí tiến tới định cư dài hạn.

Chữ "trên yêu cầu của học viên" mang ý nghĩa quyết định: đây là quyền định đoạt một chiều thuộc về người học (Gestaltungsrecht), doanh nghiệp đào tạo không có quyền từ chối gia hạn vì lý do hết chỉ tiêu hay không hài lòng với kết quả trượt, miễn là học viên gửi thông báo yêu cầu gia hạn kịp thời ngay sau khi nhận giấy báo không đạt và trước khi hợp đồng hết hạn (hoặc ngay sau khi biết kết quả nếu ngày thi diễn ra sát nút hạn hợp đồng). Trong suốt thời gian gia hạn chờ thi lại 6 tháng hoặc tối đa 1 năm này, học viên tiếp tục đi làm tại xưởng và hưởng mức trợ cấp học nghề năm cuối bình thường.

Về số lượt dự thi lại, §37 Abs. 1 BBiG quy định một kỳ thi tốt nghiệp bị trượt được phép thi lại tối đa 2 lần (tổng cộng 3 cơ hội thi). Nếu kỳ thi lại lần thứ nhất bạn vượt qua, hợp đồng gia hạn chấm dứt ngay ngày công bố đỗ. Trường hợp không may trượt tiếp lần hai mà tổng thời gian gia hạn vẫn chưa chạm ngưỡng 1 năm so với ngày kết thúc hợp đồng ban đầu, học viên có thể tiếp tục yêu cầu gia hạn chặng còn lại trong phạm vi 1 năm tối đa đó để tham gia lượt thi cuối cùng.

Trong thực tế xử lý hành chính Đức, khi nhận đủ bộ giấy chứng minh quan hệ Ausbildung vẫn đang tiếp tục hợp pháp theo §21 Abs. 3 BBiG, Sở Ngoại kiều sẽ cấp giấy xác nhận tạm thời Fiktionsbescheinigung (theo §81 Abs. 4 AufenthG nếu bạn nộp đơn gia hạn trước khi thẻ cũ hết hạn) hoặc cấp mới thẻ §16a phủ trọn tới sau ngày công bố điểm kỳ thi lại. Lưu ý giữ lại bản sao hợp đồng, phiếu lương các tháng gần nhất và bằng chứng đóng bảo hiểm y tế đầy đủ để hồ sơ gia hạn được duyệt nhanh.

Ở kịch bản thuận lợi hơn khi thi đỗ sớm theo §45 BBiG, ngoài lộ trình nộp đơn xin chuyển thẳng sang thẻ lao động có trình độ §18a AufenthG với hợp đồng chính thức từ doanh nghiệp giữ lại (Übernahme), nếu học viên muốn chuyển sang doanh nghiệp khác tốt hơn thì vẫn có thể tận dụng quyền lưu trú tìm việc sau tốt nghiệp theo §20 Abs. 3 Nr. 3 AufenthG (lên tới 18 tháng) để phỏng vấn tại các hãng có mức đãi ngộ cạnh tranh hơn. Doanh nghiệp tiếp nhận lao động quốc tế tại Đức cũng nên chủ động hoạch định hợp đồng chính thức trước kỳ thi 3 tháng để không bỏ lỡ nhân sự giỏi vừa tốt nghiệp.