Chuyển luồng Spurwechsel từ đại học (§16b) sang học nghề (§16a) ngay tại Đức theo §16b Abs. 4 AufenthG

Với khung sửa đổi trong Luật Nhập cư Chuyên gia mới (FEG) áp dụng rõ từ giai đoạn 2023–2024, §16b Abs. 4 AufenthG đã nới rộng cơ chế chuyển luồng (Spurwechsel) một cách có hệ thống. Cụ thể, trong thời gian giữ thẻ §16b còn hiệu lực hợp pháp (hoặc có giấy chứng nhận Fiktionsbescheinigung hợp pháp trước khi bị trục xuất/chấm dứt lưu trú), sinh viên có thể nộp đơn chuyển sang §16a Abs. 1 (học nghề kép có trình độ – qualifizierte Berufsausbildung) nếu rút khỏi chương trình đại học hoặc không còn theo học đại học.

Ngoài cửa §16a học nghề, cùng điều khoản chuyển đổi cũng cho phép người đã tốt nghiệp một bằng cấp chuyên môn hoặc đại học được công nhận trước khi sang Đức chuyển sang giấy phép lao động chuyên môn §18a, §18b hoặc Thẻ Xanh EU §18g trong điều kiện nhất định nếu có lời mời làm việc chuẩn chỉnh, hoặc diện kinh nghiệm thực hành đặc thù. Dù vậy, với phần đông du học sinh sang từ phổ thông Việt Nam chưa có bằng nghề hay đại học, ngã rẽ thực tế nhất vẫn là chuyển sang hợp đồng đào tạo nghề kép §16a.

Một điểm cực kỳ quan trọng cần ghi nhớ: điều khoản §16b Abs. 4 mở ra quyền nộp hồ sơ chuyển đổi ngay trong nội địa Đức (Inlandsantrag) miễn qua khâu xin thị thực mới tại cơ quan đại diện ngoại giao Đức ở Việt Nam, chứ không có nghĩa là tự động được chấp thuận nếu thiếu hợp đồng nghề chuẩn, thiếu chứng minh tài chính hoặc vi phạm tiến độ cư trú trước đó.

Điều kiện thứ hai là sự chấp thuận của Cơ quan Lao động Liên bang Đức – Bundesagentur für Arbeit (BA) thông qua hồ sơ Erklärung zum Beschäftigungsverhältnis do doanh nghiệp tiếp nhận điền đầy đủ. BA sẽ kiểm tra mức trợ cấp đào tạo hàng tháng (Ausbildungsvergütung) có phù hợp mặt bằng thỏa ước ngành hay tối thiểu luật định hay không, đồng thời rà soát tính hợp pháp của doanh nghiệp đào tạo.

Điều kiện thứ ba là chứng minh bảo đảm chi phí sinh hoạt (Lebensunterhaltssicherung). Trong giai đoạn học nghề §16a, mức chuẩn sinh hoạt tối thiểu mà Sở Ngoại kiều yêu cầu cao hơn một chút hoặc tương đương ngưỡng quy định hiện hành theo công bố hàng năm của Bộ Nội vụ Đức. Nếu mức trợ cấp thực lãnh hàng tháng (netto) từ hợp đồng nghề thấp hơn ngưỡng chuẩn của Ausländerbehörde nơi bạn sống, bạn phải bù phần chênh lệch cả năm đó bằng tiền trong tài khoản phong tỏa Sperrkonto hoặc thu nhập làm thêm hợp lệ khác (thẻ §16a mới cho phép làm thêm bên ngoài lên tới 20 giờ/tuần).

Điều kiện thứ tư là năng lực tiếng Đức (thông thường tối thiểu B1 theo quy chế tối thiểu của §16a hoặc B2 đối với các ngành giao tiếp – chăm sóc như Điều dưỡng, Nhà hàng khách sạn, Bán lẻ, Cơ khí – Điện tử) kèm giấy đăng ký xác nhận chỗ học trường nghề Berufsschule và hợp đồng đã nộp đăng ký lên phòng Công nghiệp – Thương mại IHK hoặc Phòng Thủ công HWK.

Nếu chuyển hướng sớm ngay sau học kỳ đầu tiên tại Studienkolleg (ví dụ trượt Aufnahmeprüfung 2 lần) hoặc sau 2–3 học kỳ đại học khó theo kịp, bạn có lợi thế lớn hơn nhiều so với ứng viên tuyển từ Việt Nam: bạn đã ở sẵn tại Đức để đi phỏng vấn trực tiếp, tham gia thực tập thử việc (Probearbeitstag – cần lưu ý giới hạn ngày làm hợp pháp của thẻ §16b khi thử việc), hiểu văn hóa sinh hoạt Đức và giao tiếp tiếng Đức thực tế tốt hơn hẳn.

Về lựa chọn ngành nghề khi chuyển từ đại học sang, các bạn từng học khối kỹ thuật (Elektrotechnik, Maschinenbau, Informatik) có ưu thế cực lớn khi ứng tuyển nghề Mechatroniker, Elektroniker für Betriebstechnik, Industriemechaniker hoặc Fachinformatiker. Các bạn từng học kinh tế, quản trị hoặc nhân văn dễ hòa nhập nhanh với các ngành Kaufmann/-frau im E-Commerce, Speditions- und Logistikkaufmann/-frau hoặc Nhà hàng – Khách sạn có lộ trình thăng tiến quản lý rõ ràng.

Đừng bỏ qua yếu tố khu vực: nếu bạn đang thuê phòng và học đại học tại một thành phố quá cạnh tranh chỗ học nghề văn phòng, việc mở rộng bán kính ứng tuyển sang các doanh nghiệp vừa và nhỏ ở vùng lân cận hoặc bang có nhiều doanh nghiệp sản xuất (như Niedersachsen, Nordrhein-Westfalen, Sachsen hoặc Bayern) giúp tăng tỷ lệ nhận hợp đồng nhanh hơn đáng kể.

Sau khi tốt nghiệp kỳ thi cuối khóa tại IHK/HWK hoặc kỳ thi nhà nước với nghề điều dưỡng, bạn có tối đa 18 tháng gia hạn tìm việc đúng chuyên ngành theo §20 Abs. 1 Nr. 3 AufenthG (tùy điều kiện từng diện quy định cụ thể tại thời điểm xét). Ngay khi ký hợp đồng làm việc đúng nghề đào tạo, bạn chuyển sang thẻ lao động có tay nghề §18a AufenthG với lương chính thức của thợ lành nghề tại Đức và tiến tới lộ trình định cư dài hạn.

Với mạng lưới kết nối chuyên môn ở cả hai chiều Việt Nam – CHLB Đức từ văn phòng duy nhất tại A11 KDC Quang Vinh, phường Trấn Biên (Biên Hòa), Đồng Nai và cố vấn trực tuyến 2 chiều, DMF Vietnam hỗ trợ đánh giá lại CV chuẩn Đức (Lebenslauf), luyện phỏng vấn với doanh nghiệp tiếp nhận học nghề và hướng dẫn chuẩn bị checklist bộ giấy tờ chuyển diện trình Sở Ngoại kiều.

Nhằm bảo đảm tuân thủ pháp luật, DMF Vietnam luôn nhấn mạnh rằng chúng tôi không hành nghề đại diện pháp lý hay khiếu nại hành chính theo Luật Dịch vụ Pháp lý RDG tại Đức. Nếu sinh viên đã bị Ausländerbehörde ban hành thông báo chấm dứt lưu trú hoặc có tranh chấp phức tạp về thời hạn xuất cảnh trước khi nộp đơn §16b Abs. 4, hồ sơ bắt buộc phải do luật sư chuyên ngành luật cư trú tại Đức trực tiếp xử lý.