Đăng ký kết hôn (§1309 BGB), khai sinh con tại Standesamt (§18 PStG) và quốc tịch trẻ sinh tại Đức (§4 StAG)

Lưu ý cực kỳ quan trọng về tính xác thực giấy tờ Việt Nam tại Đức: cơ quan đại diện Đức tại Việt Nam đã dừng thủ tục hợp pháp hóa lãnh sự thông thường (Legalisation) đối với giấy tờ công Việt Nam từ nhiều năm nay. Thay vào đó, khi Standesamt và tòa OLG cần xác minh tính chân thực của giấy khai sinh, giấy xác nhận tình trạng hôn nhân hoặc bản án ly hôn (nếu từng kết hôn), họ sẽ kích hoạt quy trình thẩm tra văn bản Urkundenprüfung thông qua Đại sứ quán/Tổng Lãnh sự quán Đức tại Việt Nam. Thời gian chờ kết quả Urkundenprüfung có thể kéo dài vài tháng tùy khối lượng hồ sơ và tỉnh cấp giấy tại Việt Nam, đòi hỏi hai bên phải bắt đầu nộp hồ sơ sớm ít nhất 6–9 tháng trước ngày dự kiến làm lễ.

Ngoài ra, tất cả giấy tờ gốc từ Việt Nam (bản sao trích lục khai sinh mới cấp theo hướng dẫn, giấy xác nhận tình trạng hôn nhân còn hạn, chứng từ cư trú) phải được dịch sang tiếng Đức theo đúng tiêu chuẩn ISO bởi dịch giả tuyên thệ được tòa án tại Đức công nhận (beeidigte/vereidigte Übersetzer) theo yêu cầu của Standesamt sở tại. Sau khi tòa OLG ra quyết định miễn và hoàn tất thẩm tra, hai bên mới được xếp lịch hẹn chính thức ký kết hôn (Eheschließung) tại Standesamt.

Một tình huống thực tế khiến nhiều gia đình Việt lúng túng là cha mẹ kết hôn tại Việt Nam nhưng giấy khai sinh hoặc giấy đăng ký kết hôn chưa từng qua bước kiểm tra trước tại Standesamt. Nếu Standesamt nghi ngờ dữ liệu hoặc cần xác minh hộ tịch nước ngoài (Urkundenprüfung) trước khi chốt danh tính cha mẹ trên sổ hộ tịch chính thức, trong thời gian chờ kiểm tra bé vẫn được xác nhận sự kiện sinh, nhưng việc cấp Geburtsurkunde chính thức có thể bị tạm hoãn hoặc ghi chú hạn chế thông tin cha mẹ (tạm cấp trích lục xác nhận sinh phục vụ chăm sóc y tế). Vì vậy, chủ động rà soát sớm hồ sơ cha mẹ với Standesamt địa phương trước ngày dự sinh giúp quá trình lấy Geburtsurkunde, giấy trích lục xin bảo hiểm y tế gia đình (Familienversicherung), Kindergeld và thẻ cư trú cho bé diễn ra suôn sẻ.

Đừng quên bước tiếp theo song song: trừ trường hợp bé đủ điều kiện nhận quốc tịch Đức ngay khi sinh, cha mẹ người Việt cần liên hệ Đại sứ quán hoặc Tổng Lãnh sự quán Việt Nam tại Đức để làm thủ tục ghi chú khai sinh và cấp hộ chiếu Việt Nam đầu tiên cho bé, sau đó nộp hồ sơ cấp thẻ cư trú cho trẻ sinh tại Đức theo §33 AufenthG tại Sở Ngoại kiều (Ausländerbehörde).

Cụ thể, trẻ sinh ra trên lãnh thổ Cộng hòa Liên bang Đức mà cả cha và mẹ đều mang quốc tịch nước ngoài sẽ mặc nhiên có quốc tịch Đức ngay khi chào đời theo §4 Abs. 3 StAG nếu thỏa mãn đồng thời hai điều kiện vào đúng ngày trẻ sinh ra: thứ nhất, ít nhất một bên cha hoặc mẹ đã có nơi cư trú thường xuyên hợp pháp tại Đức liên tục từ 5 năm trở lên (ví dụ cộng gộp thời gian học đại học/học nghề §16a/§16b hợp lệ và thời gian làm việc §18a/§18b/§18g tùy cách tính chuỗi cư trú thực tế của cơ quan hộ tịch/quốc tịch); thứ hai, người cha hoặc người mẹ đạt mốc 5 năm đó đang nắm giữ quyền cư trú không thời hạn (unbefristetes Aufenthaltsrecht), phổ biến nhất là Niederlassungserlaubnis (§18c hoặc §9 AufenthG) hay Erlaubnis zum Daueraufenthalt-EU (§9a AufenthG).

Bên cạnh việc rút ngắn thời gian xuống 5 năm, cải cách StARModG cũng bãi bỏ nghĩa vụ buộc phải chọn một quốc tịch khi trưởng thành (Optionspflicht) và cho phép duy trì đa quốc tịch theo luật Đức mới. Việc kiểm tra xem con mới sinh có thỏa §4 Abs. 3 StAG hay không do Standesamt phối hợp với Ausländerbehörde/Staatsangehörigkeitsbehörde xác nhận trực tiếp từ hệ thống dữ liệu cư trú ngay trong quá trình đăng ký khai sinh.

Ở góc độ quản trị rủi ro dài hạn, nếu bạn đang ở Đức theo diện học nghề hoặc lao động tay nghề và dự định kết hôn hoặc sinh con trong tương lai, việc lên kế hoạch sớm cho cột mốc thẻ thường trú nhân §18c AufenthG không chỉ ổn định tư cách cư trú của bản thân mà còn mở trực tiếp cánh cửa §4 Abs. 3 StAG cho thế hệ con cái sinh tại Đức.

Ghi chú phạm vi thông tin: DMF Vietnam biên soạn tài liệu tham khảo hành chính – đời sống giúp học viên và gia đình nắm trước quy trình luật định; DMF không thay thế Standesamt, tòa án OLG, Ausländerbehörde, cơ quan đại diện Việt Nam hay luật sư chuyên ngành luật gia đình và quốc tịch tại Đức.