Quy định làm thêm Nebentätigkeit, Freelance & Kleingewerbe (§ 19 UStG) cho người giữ thẻ § 18a / § 18b / § 18g

Mặc dù Hiến pháp Đức bảo vệ quyền tự do nghề nghiệp và doanh nghiệp không được cấm đoán vô cớ việc làm ngoài giờ của nhân viên, đa phần hợp đồng lao động Đức cài điều khoản bắt buộc người lao động phải thông báo trước bằng văn bản hoặc xin phép doanh nghiệp chính (Anzeige- và Zustimmungspflicht für Nebentätigkeiten). Doanh nghiệp có quyền từ chối chính đáng trong ba trường hợp: công việc phụ gây cạnh tranh trực tiếp với lĩnh vực kinh doanh của công ty chính (vi phạm Wettbewerbsverbot theo § 60 HGB đối với nhân sự thương mại hoặc nghĩa vụ trung thành chung); làm giảm sút rõ rệt hiệu suất ban ngày hoặc lấy dụng cụ/dữ liệu công ty làm việc riêng; hoặc tổng thời giờ cộng dồn của công việc chính và công việc phụ vi phạm giới hạn 8 giờ bình quân/ngày (tối đa 48 giờ/tuần trên 6 tháng) và quy định nghỉ 11 giờ liên tục giữa hai ca theo ArbZG.

Ngoài ra, nếu công việc phụ là hợp đồng làm thuê thứ hai (Minijob miễn trừ ở mức dưới trần từng năm) hay hợp đồng bán thời gian đóng bảo hiểm thứ hai, bạn còn phải lưu ý yếu tố thuế thu nhập cá nhân: thông thường một Minijob đầu tiên làm song song với việc chính không bị xếp vào nhóm thuế cao, nhưng nếu bạn nhận hợp đồng bán thời gian vượt trần Minijob ở công ty thứ hai, công việc thứ hai sẽ bị đẩy sang bậc thuế Lohnsteuerklasse VI với mức khấu trừ tạm thu rất cao trước khi quyết toán lại cuối năm.

Trong thời gian đầu (thường 12 đến 24 tháng đầu hoặc khi còn ràng buộc doanh nghiệp cụ thể trên thẻ § 18a/§ 18b/§ 18g), tờ Zusatzblatt phổ biến ghi rõ tên công ty sử dụng lao động hoặc ghi giới hạn rằng "Selbstständige Tätigkeit nicht gestattet" (không cho phép hoạt động tự doanh) hay chỉ nhắc tới "Beschäftigung... gestattet" mà không mở rộng quyền tự kinh doanh. Khi câu chữ trên Zusatzblatt chưa ghi cho phép hoạt động tự doanh (hoặc cụm từ tổng quát bao trùm toàn bộ mọi loại hình kiếm thu nhập là "Erwerbstätigkeit gestattet" — thường chỉ thấy khi đã lên thẻ định cư § 18c/§ 9a hoặc sau một số năm/khi Sở Ngoại kiều phê duyệt bổ sung), việc bạn tự ý xuất một hóa đơn thiết kế web hay nhận tiền viết phần mềm cho khách hàng có thể bị xem là vi phạm điều kiện cư trú và làm chui bất hợp pháp!

Tin vui là bạn KHÔNG phải từ bỏ công việc chính nếu muốn làm thêm Freelance bán thời gian nhỏ lẻ: theo § 21 Abs. 6 AufenthG, một người đang giữ thẻ cư trú cho mục đích lao động có tay nghề (§ 18a, § 18b, § 18g) có thể nộp đơn xin Sở Ngoại kiều (Ausländerbehörde) xem xét cấp phép bổ sung cho phép thực hiện một hoạt động tự doanh phụ (nebenerwerbliche selbstständige Tätigkeit). Để được phê duyệt, bạn cần chứng minh công việc chính vẫn là nguồn thu nhập bảo đảm sinh kế và hoạt động phụ không cản trở mục đích cư trú chính.

Nhóm thứ hai là Gewerbetreibende (mở hộ kinh doanh cá thể gọi dân dã là Kleingewerbe nếu quy mô nhỏ): bao gồm bán hàng online thương mại điện tử, giao nhận, sửa chữa dân dụng, chụp ảnh thương mại không thuộc diện nghệ thuật thuần túy, môi giới tiếp thị liên kết hay nhận gói dịch vụ bảo trì kỹ thuật không thuộc danh mục § 18 EStG. Nhóm này buộc phải đăng ký trước tại Phòng Đăng ký Kinh doanh thành phố (Gewerbeamt — thủ tục Gewerbeanmeldung với lệ phí hành chính nhỏ), rồi từ đó hệ thống tự chuyển thông tin sang Finanzamt, Phòng Thương mại Công nghiệp IHK/HWK và bảo hiểm xã hội liên quan.

Với những người chỉ làm thêm bán thời gian cuối tuần bên cạnh hợp đồng § 18a/§ 18b/§ 18g, cả Freiberufler lẫn Kleingewerbe đều có thể cân nhắc lựa chọn quy chế Doanh nghiệp Nhỏ theo § 19 Bộ luật Thuế GTGT Đức (Kleinunternehmerregelung theo § 19 UStG — ngưỡng doanh thu năm trước và năm hiện hành được nới rộng đáng kể theo cải cách luật thuế mới áp dụng từ 2025–2026). Khi dùng § 19 UStG, trên hóa đơn gửi khách hàng bạn không phải cộng thêm và nộp định kỳ hàng tháng/quý 19% thuế giá trị gia tăng (Umsatzsteuer), giúp đơn giản hóa sổ sách — dù vẫn phải kê khai phần lợi nhuận thu về vào tờ khai thuế thu nhập cá nhân (Einkommensteuererklärung) cuối năm để đóng thuế lũy tiến chung cùng lương chính!

Nếu bạn chưa có thẻ định cư vô thời hạn (§ 18c hay § 9a), thì căn cứ tồn tại của tấm thẻ § 18a, § 18b hoặc Thẻ Xanh EU § 18g chính là hợp đồng lao động làm công ăn lương đủ chuẩn (hoặc trong trường hợp nghỉ việc được cấp thời gian tìm việc mới theo quy định). Khoản cho phép làm thêm tự doanh phụ trên Zusatzblatt (theo § 21 Abs. 6) KHÔNG biến thẻ lao động của bạn thành thẻ doanh nhân! Một khi hợp đồng lao động chính kết thúc, mục đích cư trú cốt lõi mất đi và quyền làm thêm tự doanh phụ cũng không thể đứng độc lập gánh toàn bộ tư cách cư trú nếu bạn không kịp tìm hợp đồng lao động tương xứng mới.

Để thực sự chuyển sang con đường làm chủ toàn thời gian (Vollzeit-Selbstständigkeit) khi chưa đạt đủ tháng lên định cư vô thời hạn, ứng viên phải nộp đơn xin đổi sang thẻ cư trú tự kinh doanh theo § 21 AufenthG: diện Doanh nhân / Gewerbe (§ 21 Abs. 1 AufenthG) đòi hỏi bản kế hoạch kinh doanh (Businessplan) chứng minh lợi ích kinh tế vùng hoặc nhu cầu khu vực và có ý kiến thẩm định của IHK địa phương; hoặc diện Chuyên gia Tự do (§ 21 Abs. 5 AufenthG dành cho Freiberufler) yêu cầu chứng minh hợp đồng dự kiến với khách hàng Đức, nguồn tài chính đảm bảo trang trải sinh hoạt và kế hoạch hưu trí nếu trên 45 tuổi.