Chọn bảo hiểm y tế công (GKV) hay tư nhân (PKV) theo §6 SGB V và phụ thu Pflegeversicherung §55 SGB XI

Quyền lựa chọn thoát ra khỏi hệ thống công lập để ký bảo hiểm y tế tư nhân toàn phần (Private Krankenversicherung – PKV) chỉ mở ra nếu thu nhập từ lương hàng năm thường xuyên (regelmäßiges Jahresarbeitsentgelt) của bạn vượt qua một mốc trần do Chính phủ Liên bang điều chỉnh mỗi năm vào ngày 01/01, gọi là Jahresarbeitsentgeltgrenze (JAEG hoặc Versicherungspflichtgrenze) theo §6 Abs. 6 SGB V.

Điều rất quan trọng với kỹ sư hoặc chuyên gia mới chuyển từ ngoài EU trực tiếp sang Đức nhận hợp đồng lương vượt trần JAEG: theo quy định đặc thù dành cho người lần đầu làm việc tại Đức trên mức trần (§6 Abs. 1 Nr. 1 kết hợp §9 SGB V), bạn được phép lựa chọn ngay từ ngày đầu làm việc giữa việc tham gia bảo hiểm công tự nguyện (freiwillige Versicherung in der GKV – mức đóng bị giới hạn trần tại ngưỡng Beitragsbemessungsgrenze chứ không tăng vô hạn theo lương) hoặc ký hợp đồng PKV. Nếu bạn không chủ động làm thủ tục thoát miễn trừ đúng hạn sau khi nhận thông báo (thường có khung thời hạn rõ trong 2 tuần sau thông báo của hãng hoặc chọn thẳng ngay khi onboarding), bạn sẽ mặc định ở trong hệ thống freiwillige GKV.

Ngược lại, dù mức lương vượt JAEG nhưng thực tế nhiều chuyên gia IT, kỹ sư có kế hoạch lập gia đình và sống lâu dài tại Đức vẫn chủ động ở lại freiwillige GKV vì tính ổn định phí theo tuổi tác và quyền lợi cho người thân phụ thuộc đi kèm.

Ngược lại, bảo hiểm tư nhân PKV tính phí theo nguyên tắc rủi ro cá nhân (Äquivalenzprinzip): mỗi một người là một hợp đồng riêng tính phí dựa trên độ tuổi lúc ký, tình trạng sức khỏe qua bảng khai y tế khắt khe (Gesundheitsprüfung) và gói quyền lợi lựa chọn. Điều này tạo ra hai cú sốc chi phí thường gặp với gia đình trẻ mới sang Đức.

Thứ nhất, ngay khi bạn chuyển sang PKV (và vợ/chồng chưa đi làm đóng bảo hiểm riêng), cả vợ/chồng lẫn từng đứa con đều mất quyền Familienversicherung miễn phí theo §10 SGB V (và thậm chí ngay cả khi vợ/chồng đi làm đóng GKV mức lương thấp hơn bạn là người đóng PKV có thu nhập cao vượt JAEG, con cái thường bị loại khỏi quyền bảo hiểm miễn phí theo §10 Abs. 3 SGB V và buộc phải mua hợp đồng riêng!). Tổng tiền đóng hàng tháng cho một gia đình 3–4 người trên hệ thống PKV có thể tăng vọt theo năm tháng và đặc biệt khi chi phí y tế tăng làm biểu phí PKV điều chỉnh.

Thứ hai, pháp luật Đức chặn chặt chiến lược "lúc trẻ khỏe đóng PKV giá rẻ, về già bệnh nhiều xin quay lại GKV": theo §6 Abs. 3a SGB V, người đã đủ 55 tuổi trở lên nếu trong 5 năm liền kề trước đó không tham gia GKV (và có thời gian miễn trừ/PKV kéo dài theo quy định) về cơ bản bị loại trừ khỏi bảo hiểm bắt buộc GKV ngay cả khi thu nhập giảm xuống dưới mức JAEG hoặc chuyển sang hợp đồng bán thời gian! Khi về hưu lương hưu thấp hơn lúc đi làm, người ở PKV vẫn phải tự đóng mức phí PKV theo cấu trúc bảo hiểm tư nhân nếu khoản dự phòng tuổi già không đủ gánh.

Kể từ sau phán quyết của Tòa án Hiến pháp Liên bang và Đạo luật Củng cố Hỗ trợ Chăm sóc PUEG áp dụng điều chỉnh hệ thống tại §55 Abs. 3 SGB XI, cách tính tỷ lệ đóng bảo hiểm Pflege ở Đức phụ thuộc trực tiếp vào tình trạng có con và độ tuổi của con chứ không đồng nhất một tỷ lệ như trước. Điều này ảnh hưởng ngay đến số tiền lương thực nhận (netto) trên phiếu lương tháng của người lao động Việt Nam tại Đức.

Cụ thể, nếu người lao động đã bước sang tuổi 23 và chưa có con (kinderlos), họ phải đóng thêm khoản phụ thu dành cho người không có con (Beitragszuschlag für Kinderlose theo §55 Abs. 3 Satz 1 SGB XI) bằng toàn bộ phần phụ thu cộng thêm do người lao động tự gánh chịu hoàn toàn (người sử dụng lao động không chia đôi phần phụ thu tăng thêm này). Ngược lại, cha mẹ chỉ có 1 con duy nhất (kể cả con đã trưởng thành trên 25 tuổi) được miễn khoản phụ thu không con này và đóng ở mức tiêu chuẩn chung.

Điểm mới rất quan trọng nằm ở khoản giảm trừ cho gia đình đông con: từ người con thứ hai đến người con thứ năm mà đều đang dưới 25 tuổi, tỷ lệ đóng Pflegeversicherung phần của người lao động được giảm dần thêm 0,25 điểm phần trăm cho mỗi bé (đến hết tháng con tròn 25 tuổi). Do cơ chế trích nộp tự động qua bảng lương, bộ phận HR và hãng bảo hiểm GKV chỉ áp dụng mức giảm hoặc miễn phụ thu này nếu người lao động chủ động nộp giấy khai sinh dịch công chứng hoặc giấy chứng nhận quan hệ cha mẹ – con hợp lệ.

Đối với doanh nghiệp Đức lần đầu tiếp nhận kỹ sư hoặc chuyên gia từ Việt Nam (những trường hợp được hỗ trợ qua kênh DMF Talents thuộc DMF Vietnam), điểm hay phát sinh chậm trễ là nhân sự nước ngoài chưa biết cách gửi giấy xác nhận Elterneigenschaft cho con đang ở Việt Nam trong thời gian chờ đoàn tụ, hoặc chưa phân biệt được giữa Incoming-Versicherung tạm thời với bảo hiểm bắt buộc SGB V trong hợp đồng lao động chính thức.

DMF Vietnam hoạt động từ cơ sở duy nhất tại A11 KDC Quang Vinh, phường Trấn Biên (Biên Hòa), Đồng Nai và hệ thống tư vấn trực tuyến 2 chiều, giúp ứng viên và doanh nghiệp nắm bắt chính xác quy trình onboarding cơ bản về đăng ký GKV, JAEG và giấy tờ chứng minh gia đình theo §55 SGB XI trước ngày bay.

Để bảo đảm tính khách quan và tuân thủ quy định chuyên ngành, DMF Vietnam khẳng định không hoạt động với tư cách đại lý bán bảo hiểm PKV (Versicherungsvermittler theo §34d GewO tại Đức), không nhận hoa hồng môi giới hợp đồng y tế tư nhân và không tư vấn pháp lý tranh tụng RDG. Mọi phân tích chuyên sâu về gói biểu phí bảo hiểm tư nhân cá biệt cần được đối chiếu trực tiếp với chuyên gia tư vấn bảo hiểm độc lập có giấy phép tại CHLB Đức (Honorarberater / Versicherungsberater) hoặc bộ phận hướng dẫn của chính hãng GKV công lập.