Hồ sơ nhập tịch Đức theo § 10 StAG (cải cách StARModG)

Một câu hỏi thực tế được hỏi nhiều nhất là thời gian học nghề kép theo § 16a hoặc học Đại học theo § 16b ở Đức có được cộng đủ vào mốc 5 năm để xin nhập tịch hay không. Khác với quy tắc tính nửa thời gian khi xét một số diện thẻ thường trú § 9 AufenthG, trong quy định xét mốc thời gian cư trú của § 10 StAG, toàn bộ thời gian cư trú hợp pháp và liên tục tại Đức với mục đích ở lâu dài (như quãng thời gian học đại học/học nghề § 16a/§ 16b nối liền sang đi làm § 18a/§ 18b mà không bị đứt quãng giấy tờ) về nguyên tắc vẫn được cơ quan xét nhập tịch ghi nhận — tuy nhiên tại thời điểm chính thức nộp đơn § 10, đương đơn bắt buộc phải đang giữ thẻ thường trú vĩnh viễn hoặc loại giấy phép cư trú đủ điều kiện nhập tịch (ví dụ các diện định cư lao động dài hạn không thuộc nhóm loại trừ tạm thời như thẻ sinh viên đang dở dang § 16b hoặc diện dung thứ Duldung).

Lưu ý thẩm tra cực kỳ quan trọng: chính sách quốc tịch tại CHLB Đức có thể trải qua các điều chỉnh lập pháp tiếp theo (đặc biệt đối với điều khoản rút ngắn 3 năm "Turbo-Einbürgerung" từng gây tranh luận và bị điều chỉnh tại quốc hội Đức sau giai đoạn 2024–2025). Do đó, mọi kế hoạch cá nhân phải đặt mốc tiêu chuẩn 5 năm làm nền tảng tham chiếu an toàn và luôn kiểm tra lại nguyên văn § 10 StAG đang có hiệu lực cùng hướng dẫn của Sở Nhập tịch địa phương (Einbürgerungsbehörde) ngay trước khi chuẩn bị nộp hồ sơ.

Ngoài 5 năm cư trú liên tục (lưu ý nếu rời khỏi nước Đức quá 6 tháng liên tiếp một chuyến có thể làm gián đoạn thời gian tích lũy trừ khi xin phép giữ thời gian hợp lệ theo § 12b StAG), ứng viên phải chứng minh nhân thân và quốc tịch gốc rõ ràng qua hộ chiếu, giấy khai sinh hợp pháp hóa lãnh sự và lý lịch tư pháp sạch sẽ không vi phạm ngưỡng án hình sự theo § 12a StAG.

Với sự có hiệu lực của StARModG, § 10 Abs. 1 Nr. 4 StAG cũ đã được bãi bỏ: Cộng hòa Liên bang Đức chính thức chấp nhận nguyên tắc đa quốc tịch (Mehrstaatigkeit) trên toàn hệ thống xét duyệt nhập tịch. Điều này có nghĩa là về phía cơ quan nhập tịch Đức (Einbürgerungsbehörde), nhà chức trách Đức không còn yêu cầu người Việt Nam nộp đơn xin thôi quốc tịch Việt Nam như điều kiện để nhận quốc tịch Đức.

Tuy nhiên, quyền giữ song tịch trên thực tế đòi hỏi phải hiểu đồng thời quy định của cả hai quốc gia chứ không chỉ đọc một vế luật Đức. Về phía Việt Nam, việc giữ quốc tịch Việt Nam khi có thêm quốc tịch nước ngoài chịu sự điều chỉnh của Luật Quốc tịch Việt Nam hiện hành và các văn bản hướng dẫn liên quan (bao gồm nghĩa vụ thông báo hoặc đăng ký công dân tại cơ quan đại diện ngoại giao Việt Nam tại Đức theo từng thời kỳ quy định). Công dân không tự ý đánh mất quốc tịch Việt Nam chỉ vì làm thủ tục phía Đức không đòi thôi, nhưng cần chủ động liên hệ Đại sứ quán/Tổng Lãnh sự quán Việt Nam tại Đức để cập nhật đúng quy trình giữ hộ chiếu và giấy tờ nhân thân Việt Nam.

Khi đã mang hai quốc tịch Đức – Việt Nam một cách hợp pháp, lưu ý thực tế cực kỳ quan trọng khi di chuyển qua lại giữa hai nước là dùng đúng hộ chiếu tương ứng với cửa khẩu nhập xuất cảnh theo quy tắc quốc tịch: dùng hộ chiếu Đức khi làm thủ tục tại Đức và khối Schengen/EU, và kiểm tra kỹ quy định dùng hộ chiếu Việt Nam hay thị thực khi nhập cảnh vào Việt Nam để tránh rắc rối kỹ thuật tại sân bay.

Một điểm khác biệt quan trọng sau cải cách StARModG là các ngoại lệ miễn điều kiện thu nhập khi nhận trợ cấp công đã bị thu hẹp rất nhiều so với trước, chỉ giữ lại cho một số nhóm cực kỳ đặc thù theo quy định chuyển tiếp hoặc người làm việc toàn thời gian đủ tháng lịch sử hay vợ/chồng chăm con nhỏ đang có bạn đời đi làm toàn thời gian đóng bảo hiểm. Những khoản trợ cấp mang tính đóng góp bảo hiểm hoặc hỗ trợ gia đình hợp pháp như Kindergeld, Elterngeld, Wohngeld hay BAföG cần được phân tách rõ với Bürgergeld — cơ quan nhập tịch kiểm tra chi tiết từng loại nguồn thu trên sao kê và thông báo thuế Einkommensteuerbescheid.

Về trình độ ngôn ngữ (§ 10 Abs. 1 Satz 1 Nr. 6 StAG), mức chuẩn vẫn là chứng chỉ tiếng Đức B1 (Zertifikat Deutsch B1 của Goethe, telc hoặc ÖSD) hoặc chứng minh tốt nghiệp ít nhất 4 năm trường học tiếng Đức/tốt nghiệp bằng đào tạo nghề Ausbildung hoặc bằng Đại học giảng dạy bằng tiếng Đức tại CHLB Đức. Đó là lý do các học viên xuất phát từ Việt Nam học bài bản từ A1 đến B1–B2 và tốt nghiệp trường nghề hoặc đại học Đức đã tự động giải quyết gọn điều kiện ngôn ngữ này ngay từ những năm đầu.

Điều kiện nền tảng giá trị công dân buộc phải có trong hồ sơ theo § 10 Abs. 1 Satz 1 Nr. 1 & 1a StAG là ký tuyên bố trung thành với trật tự cơ bản dân chủ tự do (Freiheitliche demokratische Grundordnung – FDGO) của Hiến pháp Đức (Grundgesetz), kèm tuyên bố thừa nhận trách nhiệm lịch sử đặc biệt của Đức trong việc bảo vệ đời sống Do Thái, bình đẳng giới nam nữ và chống lại chủ nghĩa bài ngoại hay bạo lực chính trị. Những hành vi vi phạm phân biệt chủng tộc, bài Do Thái hoặc bạo lực cực đoan dù dưới ngưỡng phạt tù cao vẫn là rào cản tuyệt đối ngăn cản nhập tịch.

Trong phòng thi chính thức kéo dài 60 phút, mỗi thí sinh nhận một đề thi giấy cá nhân hóa gồm đúng 33 câu hỏi (gồm 30 câu từ kho chung liên bang và 3 câu riêng thuộc bang mình đăng ký hộ khẩu). Ngưỡng đạt rất rõ ràng: thí sinh chỉ cần khoanh đúng tối thiểu 17 trên 33 câu là nhận giấy chứng nhận đạt chuẩn (Bescheinigung über das Ergebnis des Einbürgerungstests) để kẹp vào hồ sơ nhập tịch. Lệ phí dự thi thông thường theo biểu phí liên bang là 25 EUR và cần đăng ký sớm trước vài tháng tại VHS địa phương vì các suất thi ở thành phố lớn thường kín lịch khá nhanh.

Tin vui cho phần lớn học viên học nghề kép hoặc tốt nghiệp trung học/đại học tại Đức: bạn được miễn hoàn toàn bài thi 33 câu nếu đã sở hữu bằng tốt nghiệp phổ thông Đức (Schulabschluss) hoặc các chứng chỉ đào tạo nghề/đại học tại Đức thuộc nhóm chuyên ngành luật – hành chính – xã hội được cơ quan nhập tịch bang chấp nhận theo quy định miễn trừ (cần xác nhận cụ thể với Einbürgerungsbehörde xem bằng nghề kỹ thuật/điều dưỡng tại bang bạn có đủ điều kiện miễn bài thi hay chỉ miễn phần tiếng Đức B1 — trong nhiều trường hợp trường nghề Berufsschule có giảng môn Politik/Gemeinschaftskunde nhưng vẫn có bang yêu cầu kẹp giấy chứng nhận Einbürgerungstest 25 EUR cho nhanh gọn).

Về phạm vi hỗ trợ và ranh giới pháp lý, DMF Vietnam (MST 3603878495, cơ sở duy nhất tại Biên Hòa, Đồng Nai) cung cấp lộ trình học tiếng Đức B1 vững chắc từ Việt Nam cùng tài liệu định hướng dài hạn giúp học viên và phụ huynh nhìn trọn vẹn bản đồ từ ngày học chữ cái đầu tiên tới đích định cư § 18c và nhập tịch § 10 StAG. Tuy nhiên, DMF không hành nghề tư vấn luật quốc tịch Đức thuộc phạm vi RDG và không đại diện nộp đơn hành chính tại Einbürgerungsbehörde; mọi trường hợp có tiền án, gián đoạn cư trú hoặc ngoại lệ sinh kế cần tham vấn trực tiếp Fachanwalt für Migrationsrecht tại Đức.