Đang học nghề tại Đức muốn chuyển đổi doanh nghiệp (Ausbildungsplatzwechsel) thì làm thế nào? Quy trình đúng luật §22 BBiG và Sở Ngoại kiều

1. Quy định chấm dứt hợp đồng học nghề trong thời gian thử việc (Probezeit) và sau thử việc theo §22 BBiG khác nhau nghiêm ngặt như thế nào?

Rất nhiều học viên mới sang Đức lầm tưởng hợp đồng đào tạo nghề (Berufsausbildungsvertrag) giống hợp đồng lao động phổ thông: chỉ cần viết đơn báo trước 4 tuần là được sang công ty khác học tiếp nghề đó. Đây là hiểu lầm pháp lý rất nguy hiểm! Theo Điều 22 Khoản 2 Điểm 2 Luật Đào tạo nghề Đức (§22 Abs. 2 Nr. 2 BBiG), sau khi đã vượt qua thời gian thử việc (Probezeit), học viên chỉ được quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng báo trước 4 tuần nếu muốn từ bỏ hoàn toàn nghề đó hoặc chuyển hẳn sang đào tạo một nghề khác.

Nếu bạn vẫn muốn theo đuổi đúng ngành nghề đang học (ví dụ vẫn học Đầu bếp, Điện công nghiệp hoặc Điều dưỡng) nhưng chỉ muốn chuyển từ Doanh nghiệp A sang Doanh nghiệp B vì môi trường đào tạo phù hợp hơn hoặc gần trường nghề hơn, phương thức pháp lý chuẩn xác và an toàn nhất sau Probezeit là ký Biên bản thỏa thuận chấm dứt hợp đồng từ hai phía (Aufhebungsvertrag) vào đúng ngày trước khi hợp đồng mới có hiệu lực.

Ngược lại, nếu đang ở trong giai đoạn Probezeit (từ 1 đến 4 tháng đầu theo §20 BBiG, hoặc tối đa 6 tháng theo Luật nghề Điều dưỡng PflBG), cả doanh nghiệp lẫn học viên đều có quyền chấm dứt hợp đồng bất kỳ lúc nào mà không cần nêu lý do và không cần thời hạn báo trước — tuy nhiên văn bản chấm dứt bắt buộc phải lập trên giấy có chữ ký tay mực tươi (Schriftform theo §22 Abs. 3 BBiG; tin nhắn WhatsApp hay email không có giá trị pháp lý chấm dứt hợp đồng).

• Trước khi nghĩ đến việc đổi chỗ thực hành, hãy liên hệ Cố vấn đào tạo nghề (Ausbildungsberater/in) tại IHK, HWK hoặc giáo viên chủ nhiệm trường nghề (Berufsschule) để được hỗ trợ hòa giải miễn phí.
• Khi chuyển sang doanh nghiệp mới trong cùng mã nghề, bạn được quyền xin cộng nối tiếp số tháng đã học (Anrechnung der Ausbildungszeit) để không phải học lại từ năm nhất.
• Nếu chẳng may doanh nghiệp cũ giải thể hoặc chấm dứt hợp đồng trong Probezeit, học viên phải thông báo cho Sở Ngoại kiều trong vòng 2 tuần (§82 Abs. 6 AufenthG) để xin khoảng thời gian hợp lý tìm doanh nghiệp tiếp nhận mới.

2. Vì sao học viên thị thực §16a bắt buộc phải được Sở Ngoại kiều (Ausländerbehörde) phê duyệt đổi tờ Zusatzblatt trước ngày sang công ty mới?

Khác với công dân Đức hay công dân EU, quyền cư trú và làm việc của học viên Việt Nam diện §16a AufenthG chịu điều khoản ràng buộc chủ sử dụng lao động (Arbeitgeberbindung). Mở hộ chiếu hoặc thẻ cư trú điện tử (eAT) ra xem tờ phụ lục màu xanh (Zusatzblatt), bạn sẽ thấy dòng chữ ghi rõ: Giấy phép cư trú chỉ có giá trị cho khóa đào tạo nghề cụ thể tại đúng tên Công ty A.

Do đó, quy trình chuyển đổi hợp pháp bắt buộc phải đi theo đúng trật tự khóa nối: Bước 1 — Phỏng vấn và nhận bản dự thảo Hợp đồng đào tạo nghề mới (Ausbildungsvertrag) kèm Kế hoạch đào tạo (Ausbildungsplan) và mẫu kê khai quan hệ lao động (Erklärung zum Beschäftigungsverhältnis) do Doanh nghiệp B ký đóng dấu; Bước 2 — Nộp toàn bộ hồ sơ này lên Sở Ngoại kiều nơi bạn cư trú để cơ quan ngoại kiều lấy ý kiến chấp thuận mới của Sở Lao động Liên bang (Bundesagentur für Arbeit — BA); Bước 3 — Chỉ sau khi Sở Ngoại kiều cấp tờ Zusatzblatt mới (hoặc giấy xác nhận cho phép tạm thời Fiktionsbescheinigung / Vorläufige Zustimmung ghi tên Doanh nghiệp B), bạn mới chốt ngày kết thúc ở Doanh nghiệp A và bắt đầu ngày làm việc đầu tiên tại Doanh nghiệp B.

3. Nếu đang ở phòng ký túc xá của doanh nghiệp cũ (Personalwohnung) thì khi đổi nơi học nghề cần chuẩn bị phương án nhà ở và tài chính thế nào?

Một rủi ro thực tế mà ít người lường trước khi xin đổi công ty là bài toán chỗ ở: Nếu phòng trọ hiện tại của bạn do chính bệnh viện, khách sạn hoặc xưởng cũ cho thuê ưu đãi theo diện nhà ở nhân viên, hợp đồng thuê phòng thường chấm dứt cùng thời điểm nghỉ việc. Vì vậy, ngay trong buổi phỏng vấn với doanh nghiệp tiếp nhận mới, bạn cần hỏi thẳng khả năng hỗ trợ ký túc xá hoặc chuẩn bị sẵn khoản tiền dự phòng (đủ đóng cọc Kaution cho phòng WG mới) trước khi ký giấy thanh lý.

Tại DMF Vietnam, ngay từ giai đoạn rà soát hợp đồng và định hướng tiền xuất cảnh tại cơ sở Biên Hòa (thuộc lộ trình Du học nghề trọn gói PRD-009 — trạng thái CỐT LÕI, và dịch vụ hỗ trợ nhà ở/định cư ban đầu PRD-015 — trạng thái THỬ NGHIỆM theo snapshot D26 ngày 21/09/2026), học viên và phụ huynh luôn được hướng dẫn kỹ cách tự đọc các điều khoản Probezeit, nơi ở và đường dây liên hệ của cố vấn IHK/HWK địa phương để không bao giờ rơi vào thế bị động nơi đất khách.