Sau khi tốt nghiệp Du học nghề kép (§16a AufenthG): Lộ trình chuyển đổi cư trú lao động §18a, học lên Meister/Fachwirt (DQR Bậc 6) và định cư vĩnh viễn §18c

1. Kỳ thi tốt nghiệp nghề (Abschlussprüfung) diễn ra thế nào và thủ tục chuyển từ thị thực §16a sang lao động lành nghề §18a AufenthG cần gì?

Nhiều phụ huynh tại Việt Nam thường lo lắng: "Học nghề ở Đức 3 năm xong có phải về nước ngay như đi xuất khẩu lao động có thời hạn không?". Câu trả lời về mặt luật pháp Đức là KHÔNG. Chương trình Duale Ausbildung theo §16a AufenthG là chương trình giáo dục nghề nghiệp chính quy nhằm bổ sung đội ngũ nhân lực lành nghề dài hạn (Fachkräfte) cho nền kinh tế Đức.

Vào cuối năm đào tạo cuối cùng, học viên tham dự kỳ thi tốt nghiệp chuẩn quốc gia (Abschlussprüfung trước hội đồng IHK/HWK hoặc Staatliche Prüfung đối với ngành Điều dưỡng). Ngay cả trong trường hợp học viên chưa đỗ kỳ thi lần đầu, Điều 21 Khoản 3 Luật BBiG (§21 Abs. 3 BBiG) bảo vệ quyền lợi người học bằng quy định: Theo yêu cầu của học viên, hợp đồng đào tạo nghề bắt buộc được gia hạn đến kỳ thi lại tiếp theo (tối đa thêm 1 năm) để học viên ôn tập và thi đỗ.

Ngay khi có giấy xác nhận đỗ kỳ thi tốt nghiệp và ký Hợp đồng lao động chính thức (Arbeitsvertrag — có thể ký tiếp với chính doanh nghiệp đã đào tạo mình hoặc bất kỳ doanh nghiệp nào khác tại Đức), bạn nộp hồ sơ ngay tại Sở Ngoại kiều (Ausländerbehörde) nơi cư trú để đổi sang Giấy phép cư trú cho lao động qua đào tạo nghề (§18a AufenthG) mà không cần quay về Việt Nam xin lại visa. Nếu muốn tự tìm doanh nghiệp mới, Điều 20 Luật Cư trú (§20 AufenthG) cho phép người tốt nghiệp nghề tại Đức xin giấy phép cư trú tìm việc lên tới 12–18 tháng và được đi làm toàn thời gian trong giai đoạn tìm việc này.

2. Bằng nghề Đức (DQR Bậc 4) có thể học nâng cao lên Meister, Fachwirt (DQR Bậc 6) hoặc học tiếp Đại học tại Đức như thế nào?

Một ưu điểm đặc trưng của nền giáo dục Đức là tính liên thông mở (Durchlässigkeit). Văn bằng tốt nghiệp đào tạo nghề kép 2–3,5 năm được xếp ở Bậc 4 trong Khung trình độ quốc gia Đức (DQR Niveau 4). Sau khi đi làm tích lũy kinh nghiệm thực tế (hoặc ngay sau khi tốt nghiệp tùy bang/ngành), bạn có thể đăng ký các chương trình đào tạo thăng tiến nghề nghiệp chính quy (Aufstiegsfortbildung).

Đối với khối kỹ thuật và thủ công (Cơ điện tử, Điện, Ô tô, Xây dựng, Đầu bếp), hướng đi tiêu biểu là thi lấy bằng Bậc thầy nghề (Industriemeister / Handwerksmeister) hoặc Kỹ thuật viên nhà nước (Staatlich geprüfter Techniker). Đối với khối thương mại – dịch vụ – y tế (Khách sạn, Bán lẻ, Kho vận, Điều dưỡng), hướng đi phổ biến là Quản trị viên chuyên ngành (Fachwirt, ví dụ: Tourismusfachwirt, Handelsfachwirt, Fachwirt im Gesundheits- und Sozialwesen) hoặc Điều dưỡng trưởng đơn vị (Stationsleitung / Praxisanleiter).

Trong Khung trình độ Đức (DQR), văn bằng Meister / Fachwirt / Techniker được xếp ở Bậc 6 (DQR Niveau 6) — tức ngang cấp độ khung năng lực với bằng Cử nhân Đại học (Bachelor). Người sở hữu bằng Meister/Fachwirt vừa đủ tư cách pháp lý đảm nhận vị trí quản lý cấp trung, tự mở doanh nghiệp riêng, trực tiếp hướng dẫn thế hệ học viên mới, vừa được cấp quyền tuyển sinh đại học (Hochschulzugangsberechtigung) tại hầu hết các bang của Đức mà không cần học lại Studienkolleg.

• Chính phủ Liên bang Đức có chính sách hỗ trợ tài chính Aufstiegs-BAföG cho người cư trú hợp pháp đủ điều kiện theo luật định khi tham gia các khóa học nâng cao lên Meister / Fachwirt / Techniker (cần kiểm tra điều kiện cư trú cụ thể tại thời điểm nộp đơn).
• Có thể chọn hình thức học bán thời gian buổi tối / cuối tuần (Teilzeit) để vừa tiếp tục đi làm hưởng lương §18a vừa lấy bằng bậc 6 trong khoảng 1,5–2,5 năm.

3. Quy định ưu đãi khi xin Thẻ định cư vĩnh viễn (Niederlassungserlaubnis theo §18c AufenthG) cho người tốt nghiệp nghề tại Đức là gì?

Theo Điều 18c Khoản 1 Câu 2 Luật Cư trú Đức (§18c Abs. 1 Satz 2 AufenthG), pháp luật Đức dành quy chế ưu tiên đặc biệt cho những người đã hoàn thành thành công một chương trình đào tạo nghề được nhà nước công nhận (inlandische Berufsausbildung) hoặc một bậc học đại học ngay tại CHLB Đức.

Thay vì phải chờ thời gian cư trú làm việc dài hơn như lao động nhập cảnh từ nước ngoài chưa từng học tại Đức, người tốt nghiệp Du học nghề kép tại Đức có thể nộp đơn xin Thẻ định cư vĩnh viễn (Niederlassungserlaubnis) khi đáp ứng đồng thời các điều kiện luật định: (1) Đã giữ giấy phép cư trú làm việc diện chuyên môn (§18a, §18b hoặc §18g AufenthG) đủ 2 năm (24 tháng) sau khi tốt nghiệp; (2) Đang có việc làm phù hợp với bằng cấp và tự đảm bảo đầy đủ thu nhập sinh hoạt (Lebensunterhalt gesichert); (3) Đã đóng đủ tối thiểu 24 tháng bảo hiểm hưu trí bắt buộc (Pflichtbeiträge zur gesetzlichen Rentenversicherung); (4) Có trình độ tiếng Đức tối thiểu B1 và kiến thức cơ bản về trật tự pháp luật – xã hội Đức (thường chứng minh qua bài thi Leben in Deutschland hoặc bằng tốt nghiệp trường nghề tại Đức); và (5) Có diện tích nhà ở hợp pháp đủ tiêu chuẩn.