Quy định chuyển đổi công ty (Arbeitgeberwechsel) cho người giữ thị thực §18a/§18b/§18g và thủ tục đổi bằng lái xe ô tô Việt Nam sang bằng Đức (Umschreibung)

1. Muốn chuyển sang công ty mới trả lương tốt hơn trong 1–2 năm đầu tại Đức, người giữ Thẻ xanh §18g và người giữ thẻ §18a/§18b phải làm thủ tục gì?

Nhiều kỹ sư và nhân viên lành nghề mới sang Đức ngỡ rằng thị thực lao động trói buộc mình vĩnh viễn vào công ty đầu tiên bảo lãnh sang, hoặc ngược lại, chủ quan nghĩ rằng cứ nộp đơn nghỉ việc đúng hạn hợp đồng (Kündigungsfrist) rồi hôm sau xách cặp sang công ty mới ngồi làm ngay như công dân bản xứ. Cả hai cách hiểu cực đoan này đều sai. Chìa khóa pháp lý nằm trọn ở tờ giấy gập màu xanh lá đi kèm thẻ cư trú điện tử eAT của bạn — gọi là Tờ phụ lục quy định điều kiện hành nghề (Zusatzblatt zum Aufenthaltstitel).

Nếu bạn nắm giữ Thẻ xanh Châu Âu (EU Blue Card — §18g AufenthG), Luật Nhập cư sửa đổi từ cuối năm 2023 đã giảm tải thủ tục hành chính đáng kể: theo §18g Abs. 4 AufenthG, ngay trong 12 tháng đầu tiên làm việc tại Đức, bạn không còn phải nộp đơn xin giấy phép phê duyệt trước kéo dài hàng tháng trời nữa, nhưng BẮT BUỘC phải gửi thông báo chính thức (Mitteilungspflicht — đính kèm hợp đồng lao động mới và mô tả vị trí) tới Sở Ngoại kiều (Ausländerbehörde) trước khi chuyển việc. Kể từ ngày nhận thông báo, Sở Ngoại kiều có quyền ra lệnh tạm hoãn việc chuyển đổi trong thời hạn 30 ngày (Aussetzung für 30 Tage) để rà soát xem công việc mới có còn đạt ngưỡng lương Thẻ xanh và đúng trình độ đại học/IT hay không; nếu hết 30 ngày không có quyết định từ chối hoặc Sở Ngoại kiều xác nhận sớm hơn, bạn hoàn toàn hợp pháp làm việc cho chủ mới. Đặc biệt, một khi đã làm việc đủ 12 tháng với Thẻ xanh EU, từ tháng thứ 13 trở đi bạn được quyền chuyển sang bất kỳ công việc diện Thẻ xanh nào khác mà không cần thông báo xin phép Sở Ngoại kiều!

Ngược lại, nếu bạn giữ giấy phép cư trú diện Nhân lực lành nghề qua đào tạo nghề (§18a), Đại học (§18b) hoặc Kinh nghiệm thực tế (§19c Abs. 2), trong 2 năm đầu tiên làm việc đóng bảo hiểm tại Đức, tờ Zusatzblatt luôn ghi đích danh: chỉ được phép làm vị trí X tại Công ty Y (Arbeitgeberbindung). Muốn đổi công ty trong giai đoạn này, bạn bắt buộc phải nộp hợp đồng mới kèm biểu mẫu Erklärung zum Beschäftigungsverhältnis do công ty mới điền lên Sở Ngoại kiều để cơ quan này lấy ý kiến đồng thuận của Cơ quan Lao động Liên bang (BA) và in lại tờ Zusatzblatt mới ghi tên công ty mới. TUYỆT ĐỐI không được đi làm ngày đầu tiên ở công ty mới khi chưa cầm xác nhận cho phép chuyển đổi của Sở Ngoại kiều, vì hành vi đó cấu thành lỗi làm việc trái phép (unerlaubte Erwerbstätigkeit) bị phạt tiền nặng cả người lao động lẫn doanh nghiệp! Chỉ sau khi bạn đã làm việc hợp pháp đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc đủ 2 năm tại Đức (hoặc cư trú hợp pháp liên tục đủ 3 năm theo Điều 9 Pháp lệnh Tuyển dụng — §9 BeschV), bạn mới có quyền yêu cầu Sở Ngoại kiều gỡ bỏ tên công ty cụ thể trên Zusatzblatt để đổi sang dòng chữ tự do làm mọi công việc không hạn chế (Beschäftigung jeder Art gestattet).

• Quy tắc ứng phó khẩn cấp trong 3 ngày và 2 tuần nếu bị chấm dứt hợp đồng sớm: Nếu chẳng may công ty gặp khó khăn giải thể hoặc chấm dứt hợp đồng trong 6 tháng thử việc (Probezeit), bạn có 2 nghĩa vụ pháp lý bắt buộc theo luật Đức.
• Một là trong vòng ĐÚNG 3 NGÀY kể từ ngày nhận văn bản thông báo chấm dứt hợp đồng, phải đăng ký trực tuyến tình trạng tìm việc (arbeitssuchend melden) với Cơ quan Lao động Agentur für Arbeit theo §38 SGB III để bảo vệ quyền lợi bảo hiểm thất nghiệp ALG I (nếu đã đóng đủ 12 tháng bảo hiểm; lưu ý nhận tiền bảo hiểm ALG I do chính mình đóng góp KHÔNG làm ảnh hưởng xấu tới thẻ cư trú hay gia hạn, khác hẳn trợ cấp xã hội Bürgergeld!).
• Hai là trong vòng 2 TUẦN kể từ khi biết hợp đồng kết thúc sớm, bạn bắt buộc phải thông báo bằng văn bản cho Sở Ngoại kiều theo §82 Abs. 6 AufenthG — Sở Ngoại kiều sẽ cấp cho bạn một khoảng thời gian ân hạn hợp lý (thường từ 3 đến 6 tháng tùy hạn thẻ và năng lực tài chính) để bình tĩnh phỏng vấn tìm công ty mới tiếp nối.

2. Bằng lái xe ô tô Việt Nam được lái tại Đức tối đa bao lâu và thủ tục đổi sang bằng Đức (Umschreibung) giúp tiết kiệm hàng nghìn Euro ở khâu nào?

Theo Điều 29 Pháp lệnh Cấp phép Lái xe CHLB Đức (§29 Fahrerlaubnis-Verordnung — FeV), người nước ngoài nhập cảnh và xác lập nơi cư trú thường xuyên tại Đức (ordentlicher Wohnsitz — tính từ ngày thực hiện thủ tục đăng ký hộ khẩu Anmeldung đầu tiên tại Rathaus/Bürgeramt) được phép điều khiển xe ô tô hạng tương ứng bằng giấy phép lái xe quốc gia còn hạn của Việt Nam trong thời gian TỐI ĐA 6 THÁNG (183 ngày), với điều kiện luôn mang kèm bản gốc thẻ nhựa PET bằng lái Việt Nam cùng bản dịch thuật phân hạng tiếng Đức hợp lệ (Klassifizierung do câu lạc bộ ô tô ADAC hoặc dịch giả tuyên thệ tại tòa án Đức thực hiện). Kể từ ngày thứ 184 sau khi Anmeldung trở đi, giấy phép lái xe Việt Nam hết sạch hiệu lực lưu thông trên lãnh thổ Đức! Rất nhiều người mới sang chủ quan mượn xe bạn bè lái ở tháng thứ 7, thứ 8 mà không hề biết rằng theo Điều 21 Luật Giao thông Đường bộ Đức (§21 StVG), lái xe sau mốc 6 tháng không phải lỗi hành chính phạt vài chục Euro mà là TỘI HÌNH SỰ Lái xe không có giấy phép (Fahren ohne Fahrerlaubnis — để lại án tích hình sự đe dọa trực tiếp tới việc gia hạn thẻ cư trú!).

Làm thế nào để có bằng lái xe hạng B của Đức (có giá trị trọn đời chuyên môn, chỉ đổi phôi thẻ 15 năm/lần trên toàn khối EU)? Vì Việt Nam hiện không nằm trong danh sách các quốc gia thuộc Phụ lục 11 (Anlage 11 FeV — nhóm nước như Nhật Bản, Hàn Quốc được đổi ngang không cần thi), công dân Việt Nam bắt buộc phải thực hiện thủ tục Chuyển đổi giấy phép lái xe nước thứ ba (Umschreibung einer ausländischen Fahrerlaubnis theo §31 FeV) thông qua việc đăng ký tại một trường dạy lái xe tại Đức (Fahrschule) và vượt qua cả kỳ thi Lý thuyết trên máy tính (Theorieprüfung tại TÜV hoặc DEKRA) lẫn kỳ thi Thực hành tay lái trên đường phố (Praktische Prüfung).

Vậy đổi bằng (Umschreibung) lợi thế hơn học mới từ con số 0 (Neuerwerb) ở điểm nào? Nếu học mới hoàn toàn tại Đức, chi phí trung bình hiện lên tới 2.800 – 4.200 EUR vì luật bắt buộc bạn phải ngồi đủ 14 buổi đôi học lý thuyết trên lớp và phải trả tiền chạy đủ 12 giờ lái đặc biệt bắt buộc rất đắt đỏ (Sonderfahrten gồm 5 giờ đường liên tỉnh Überland, 4 giờ cao tốc Autobahn và 3 giờ lái ban đêm Nachtfahrt) cộng thêm 20–30 giờ tập lái thường. Ngược lại, khi làm thủ tục Umschreibung từ bằng Việt Nam sẵn có, bạn ĐƯỢC MIỄN 100% nghĩa vụ ngồi học 14 buổi lý thuyết tại lớp và MIỄN 100% 12 giờ lái đặc biệt Sonderfahrten! Bạn chỉ cần tự ôn hơn 1.100 câu hỏi lý thuyết qua ứng dụng điện thoại, thi đỗ Lý thuyết, sau đó tập khoảng 5–12 giờ lái thực tế (Übungsstunden) cùng thầy dạy lái Đức để chỉnh chuẩn thói quen giao thông Đức trước khi giáo viên xác nhận đủ an toàn đăng ký thi Thực hành — giúp tổng chi phí rút xuống chỉ còn khoảng 900 – 1.600 EUR!

3. Hồ sơ nộp tại Sở Cấp phép Lái xe (Führerscheinstelle) gồm những giấy tờ gì và 3 thói quen lái xe ở Việt Nam dễ làm rớt bài thi Thực hành Đức ngay lập tức là gì?

Đừng đợi tới tháng thứ 5 mới bắt đầu rục rịch đi đổi bằng vì Sở Cấp phép Lái xe thành phố (Führerscheinstelle) thường mất từ 6 đến 10 tuần để thẩm tra phôi bằng gốc và cấp giấy phép dự thi gửi về TÜV/DEKRA! Ngay ở tháng thứ 2 hoặc thứ 3 sau khi ổn định công việc tại Đức, bạn nên hoàn thành 4 mảnh ghép chuẩn bị: (1) Mang bằng lái xe thẻ nhựa PET gốc của Việt Nam tới văn phòng ADAC (hoặc dịch giả tuyên thệ) để làm bản Dịch thuật kèm phân hạng chuẩn Đức (Übersetzung und Klassifizierung, phí khoảng 55–80 EUR); (2) Đăng ký học khóa Sơ cứu y tế tai nạn giao thông bắt buộc 9 tiết (Erste-Hilfe-Kurs kéo dài 1 ngày cuối tuần, phí khoảng 40–60 EUR, thường kết hợp làm luôn kiểm tra thị lực Sehtest và chụp ảnh thẻ sinh trắc học ngay tại chỗ); và (3) Chọn một trường dạy lái Fahrschule uy tín gần nhà hỏi rõ họ có nhận học viên diện Umschreibung không và mức phí đăng ký cơ bản (Grundgebühr) cho diện đổi bằng là bao nhiêu (nên thấp hơn mức phí của người học mới vì bạn không học lý thuyết trên lớp!).

Khi nộp đơn Antrag auf Umschreibung tại Führerscheinstelle (mang theo Hộ chiếu, thẻ cư trú eAT, giấy Anmeldung, ảnh thẻ, giấy Sehtest, chứng chỉ Erste-Hilfe, bằng lái Việt Nam gốc + bản dịch ADAC và tên trường lái Fahrschule + tổ chức sát hạch TÜV/DEKRA đã chọn), lưu ý rằng khi bạn thi đỗ thực hành và nhận tấm bằng lái xe thẻ cứng chuẩn EU của Đức, cơ quan chức năng Đức sẽ thu giữ/lưu kho bằng lái gốc Việt Nam của bạn theo nguyên tắc mỗi người chỉ nắm giữ một giấy phép lái xe lưu hành hợp lệ (Hinterlegung).

Ở bài thi Thực hành kéo dài khoảng 55 phút ngồi cùng thầy dạy lái ở ghế phụ (có bàn đạp phanh kép; chỉ cần thầy phải đạp phanh hộ bạn 1 lần hoặc còi báo động bàn đạp vang lên là rớt ngay lập tức!) và giám khảo TÜV/DEKRA ngồi ghế sau, người đã lái xe lâu năm ở Việt Nam lại hay trượt lần đầu hơn người mới nếu không sửa 3 phản xạ cũ: (a) Bỏ qua động tác quay hẳn cổ ngoái nhìn điểm mù qua vai (Schulterblick) trước MỌI cú xi-nhan rẽ phải, rẽ trái, chuyển làn hay mở cửa xe để nhường người đi xe đạp lao thẳng ở làn trong; (b) Quên quy tắc Nhường đường cho xe tới từ bên phải (Rechts vor links) tại các ngã tư khu dân cư tốc độ giới hạn 30 km/h (Zone 30) không có biển báo ưu tiên; và (c) Đi quá chậm rụt rè khi nhập làn tăng tốc vào đường cao tốc Autobahn hoặc quên dừng hẳn bánh xe 3 giây trước biển STOP và vạch người đi bộ!