1. Khi nghỉ việc hoặc bị chấm dứt hợp đồng sớm, người giữ thẻ §18a, §18b hoặc Thẻ Xanh EU §18g có bị trục xuất ngay không, và quy định báo Sở Ngoại kiều trong 2 tuần (§82 Abs. 6 AufenthG) vận hành ra sao?
Một trong những nỗi sợ hãi lớn nhất khiến nhiều lao động Việt Nam tại Đức cam chịu môi trường làm việc bất công là tâm lý sợ "hễ nghỉ việc hoặc bị công ty chấm dứt hợp đồng là thẻ cư trú §18a/§18b bị hủy ngay lập tức và phải mua vé máy bay về nước". Trên thực tế, pháp luật cư trú CHLB Đức hoàn toàn không đẩy người lao động có tay nghề vào thế bế tắc như vậy, miễn là bạn tuân thủ nghiêm ngặt nghĩa vụ thông báo theo Điều 82 Khoản 6 Luật Cư trú Liên bang Đức (§82 Abs. 6 AufenthG). Điều luật này quy định: bất kỳ người nước ngoài nào đang giữ giấy phép cư trú phục vụ mục đích làm việc hoặc đào tạo nghề theo Chương 2 Mục 3 hoặc Mục 4 AufenthG (bao gồm học nghề §16a, công nhận bằng §16d, lao động qua đào tạo nghề §18a, lao động đại học §18b và Thẻ Xanh EU §18g) nếu hợp đồng lao động hoặc hợp đồng đào tạo kết thúc sớm hơn thời hạn dự kiến ghi trên thẻ cư trú, người đó bắt buộc phải thông báo bằng văn bản hoặc cổng trực tuyến cho Sở Ngoại kiều có thẩm quyền (Ausländerbehörde) trong vòng 2 tuần kể từ thời điểm biết chắc chắn về việc chấm dứt đó (ví dụ: trong vòng 2 tuần kể từ ngày nhận thư chấm dứt hợp đồng Kündigung hoặc ngày ký thỏa thuận chấm dứt, không phải chờ đến ngày làm việc cuối cùng mới báo!).
Sau khi tiếp nhận thông báo đúng hạn theo §82 Abs. 6 AufenthG, Sở Ngoại kiều không thu hồi thẻ ngay lập tức mà sẽ sử dụng quyền cân nhắc hành chính (§7 Abs. 2 Satz 2 AufenthG — nachträgliche Befristung) để cho phép bạn một khoảng thời gian hợp lý ở lại Đức tìm công việc chuyên môn mới và thực hiện thủ tục đổi tên chủ sử dụng lao động trên Phụ lục thẻ (Zusatzblatt). Trong thực tiễn hành chính tại các bang Đức: (a) Đối với người giữ Thẻ Xanh EU (§18g AufenthG), pháp luật bảo vệ rất rõ ràng: nếu bạn đã giữ Thẻ Xanh dưới 2 năm và cần đổi chủ sử dụng lao động hoặc tạm thất nghiệp, Sở Ngoại kiều cho phép tối thiểu 3 tháng (và tối đa 6 tháng trở lên nếu đã làm việc từ 2 năm) để tìm vị trí mới tương xứng; (b) Đối với người giữ thẻ lao động lành nghề §18a và §18b AufenthG, Sở Ngoại kiều thông thường giữ hiệu lực thẻ từ 3 đến 6 tháng (đặc biệt nếu bạn đang được hưởng trợ cấp bảo hiểm thất nghiệp ALG I đủ trang trải sinh hoạt phí), và thậm chí bạn có quyền nộp đơn chuyển sang Giấy phép cư trú tìm việc cho lao động lành nghề theo §20 AufenthG (tối đa tới 12 tháng) hoặc Thẻ Cơ hội Chancenkarte (§20a AufenthG) nếu cần thêm thời gian ứng tuyển.
- Cơ chế cập nhật Phụ lục thẻ cư trú (Zusatzblatt zum Aufenthaltstitel) khi tìm được công ty mới: Trong 2 năm đầu làm việc tại Đức theo §18a hoặc §18b, trên tờ Phụ lục xanh đi kèm thẻ nhựa eAT thường ghi rõ tên doanh nghiệp được phép làm việc (Arbeitgeberbindung). Do đó, ngay khi nhận được hợp đồng mới và mẫu Erklärung zum Beschäftigungsverhältnis từ công ty mới, bạn phải nộp ngay cho Sở Ngoại kiều để lấy chấp thuận của Sở Lao động (ZAV) trước ngày đi làm chính thức; sau khi đã làm việc hợp pháp đủ 2 năm đóng bảo hiểm tại Đức, giới hạn tên công ty được gỡ bỏ theo §9 BeschV (bạn được tự do chuyển công ty cùng ngành nghề mà không cần xin phép ZAV lại từ đầu).
- Hậu quả pháp lý nếu giấu giếm không báo cho Sở Ngoại kiều quá hạn 2 tuần: Hành vi cố tình không khai báo chấm dứt hợp đồng lao động sớm theo §82 Abs. 6 AufenthG bị coi là vi phạm hành chính theo §98 Abs. 2 Nr. 5 AufenthG (có thể bị phạt tiền tới 1.000 EUR) và làm mất thiện chí hợp tác khi Sở Ngoại kiều xét gia hạn thẻ sau này.
- Quyền làm việc trong thời gian báo trước (Kündigungsfrist): Từ ngày nhận quyết định nghỉ việc cho đến ngày hợp đồng chính thức hết hiệu lực (thường từ 4 tuần đến 3 tháng), bạn vẫn là nhân viên hợp pháp của công ty cũ, hưởng nguyên lương (kể cả khi công ty cho nghỉ có lương ở nhà — Freistellung) và có quyền xin nghỉ phép hợp lý có hưởng lương để đi phỏng vấn xin việc mới theo §629 Bộ luật Dân sự Đức (BGB).
